Varices (Spataderen)

Wat zijn spataderen en hoe ontstaan ze?

Spataderproblemen doen zich voornamelijk aan de benen voor. Hier moet het bloed van de tenen door de aderen namelijk helemaal naar het hart terug kunnen stromen. Om te voorkomen dat het bloed weer naar beneden zakt, zijn er kleppen in deze aderen. Helemaal boven in het been (in de lies) en in de knieholte zitten de belangrijkste kleppen. Op die plaatsen komen een oppervlakkige en een diepliggende ader samen. In de oppervlakkige ader, die vrij dicht onder de huid loopt, komen de meeste spataderproblemen voor.

Door verschillende oorzaken kunnen de kleppen in deze ader gaan lekken; ze functioneren niet meer voldoende.
•    Een oorzaak is bijvoorbeeld dat er te veel druk op de kleppen komt te staan en deze bezwijken.
•    Een andere oorzaak is dat het bloedvat wijder wordt en de kleppen niet goed meer kunnen sluiten.
•    Ook omdat de kleppen zelf zwak zijn aangelegd, kunnen ze gaan lekken. Wanneer de kleppen lekken, wordt de druk onder die kleppen in de oppervlakkige aderen groter. Hoe groter de druk, des te wijder het bloedvat, waardoor er meer kleppen bezwijken. Na verloop van tijd worden de gevolgen zichtbaar als spataderen: uitgezette, onder de huid gelegen, kronkelend verlopende aderen.

Wie krijgt spataderen?
Eigenlijk kan iedereen spataderen krijgen, maar er zijn mensen die 'vatbaarder' voor spataderen zijn:
•    Mensen die veel en lang (stil) moeten staan tijdens hun werk of bezigheden.
•    Mensen die in het  verleden trombose in een been hebben gehad. Door de trombose kunnen de kleppen beschadigd zijn waardoor ze kunnen gaan lekken.
•    Mensen bij wie het in de familie voorkomt.
•    Zwangere vrouwen.

Welke klachten kunnen spataderen geven?
•    Vaak bestaat er slechts een cosmetisch bezwaar: men vindt zo'n zichtbaar bloedvat op het onderbeen een lelijk gezicht.
•    Sommige mensen met spataderen hebben echter jeuk of pijn of een onrustig gevoel in het onderbeen, soms met krampen. Soms ontstaat er huiduitslag of een verkleuring (bruine vlekken). Er kan ook een aderontsteking of een spataderbloeding optreden.
•    In het ergste geval ontstaat er een 'open been'. Dit is een huidzweer die maar niet wil genezen.

Nader onderzoek kan gewenst zijn. Meestal zal dit een Doppler- of Duplex onderzoek zijn. Dat is een onderzoek met ultrageluidsgolven waarbij de arts een indruk kan krijgen over de doorgankelijkheid van de bloedvaten, de stroomrichting van het bloed en de functie van de kleppen. Het onderzoek is volstrekt pijnloos, onschadelijk  (geen stralen) en wordt poliklinisch uitgevoerd.

De behandelmogelijkheden
Afhankelijk van de uitgebreidheid van de aandoening en de eventuele bevindingen bij een Doppler of Duplex onderzoek, zijn er verschillende mogelijkheden van behandeling. De spataderen worden daarbij weggehaald, 'dicht'- of 'weg'-gespoten en/of dichtgedrukt, of dichtgebrand. U kunt deze aderen gerust missen, omdat het bloed langs een andere weg kan stromen en de spatader toch niet meer goed als ader functioneerde.

•    Volledig chirurgische behandeling
Wanneer er meerdere lekke kleppen zijn in de oppervlakkige stamader, wordt deze stamader meestal geheel of ten dele weggehaald. Deze behandeling wordt in de lies en/of de knieholte uitgevoerd. Daarbij wordt de ader met een speciaal instrument (de stripper) via kleine snedes in de lies, onder de knie en/of bij de enkel, uit het been verwijderd. In het gebied waar de ader heeft gezeten, ontstaat vaak een bloeduitstorting. Deze trekt in de loop van een aantal weken vanzelf weg.Bij uitgebreide spatadervorming kunnen tijdens dezelfde ingreep de overige uitgezette zijaderen via kleine sneetjes onderhuids worden verwijderd. Eventuele restanten kunnen later zo nodig 'weg'gespoten worden.Bij een 'open been' kan het ook voorkomen dat een operatie gewenst is. Dan worden plaatselijke verbindingen tussen oppervlakkige en diepe aderen in de omgeving van het  open been opgeheven.De operatie wordt verricht onder algehele narcose, met een ruggenprik of onder plaatselijke verdoving. Dit hoort u van de anesthesioloog. De operatie vindt in principe plaats in dagbehandeling soms blijft u een nacht.Vergeet u vooral niet steunkous(en) mee te nemen wanneer u voor een operatie wordt opgenomen.  Deze worden na de operatie aangetrokken om zwelling en pijn te voorkomen en de kans op trombose te verminderen.

•    Endoveneuze therapie
Soms is het mogelijk om met een minder invasieve methode onder plaatselijke verdoving het slecht funktionerende vat dicht te branden. Bij deze methode wordt via een kleine snee in de huid rond de knie, een catheter ingebracht in het vat. Met ECHO wordt de ligging van de catheter gecontroleerd, waarna middels ongeveer 10 prikken verdovingsvloeistof rond de ader wordt gespoten. Deze vloeistof werkt ook als koeling. De ingreep duurt ongeveer 30 minuten. Het werkelijke dichtbranden duurt slechts enkele minuten en doet geen pijn.

•    Wegspuiten van spataderen (sclerotherapie)
Door het inspuiten van een bepaalde vloeistof in de spatader wordt een reactie in de ader teweeg gebracht. Deze reactie moet ervoor zorgen dat de ader 'verkleeft'. Na verloop van tijd is de spatader veranderd in een litteken en is nauwelijks meer te zien. Het lijkt dus of hij is 'weg'gespoten. Het inspuiten van de vloeistof gebeurt met een heel dun naaldje. Vaak zijn er meerdere prikjes nodig.

•    Steunkousen
Wanneer het diepe adersysteem niet goed meer functioneert, omdat u bijvoorbeeld trombose heeft gehad, is de specialist wel eens terughoudend met  het weghalen van spataderen. In dat geval worden elastische steunkousen als behandeling geadviseerd. Ook wanneer er om medische redenen bezwaren zijn tegen een operatie kunnen elastische steunkousen uitkomst bieden als behandeling.

Mogelijke complicaties van operatieve behandeling
Geen enkele ingreep is vrij van de kans op complicaties. Zo bestaan er bij een operatieve behandeling van spataderen de normale risico's op complicaties van een operatie, zoals trombose, nabloeding, wondinfectie. Er ontstaat vaak een bloeduitstorting aan de binnenzijde van het bovenbeen. Soms is dit een pijnlijk stolsel over de lengte van de weggehaalde stamvene. Dit kan pijnlijk of hinderlijk zijn, maar het is meestal niet ernstig. In enkele weken trekt de bloeduitstorting meestal vanzelf weer weg. Echte nabloedingen komen weinig voor. Ook het risico op infectie is niet groot. Soms ontstaat lekkage van het lymfestelsel dat voor de afvoer van weefselvocht zorgt. Wanneer de stamader moet worden weggehaald, kan dat een enkele keer gepaard gaan met een letsel van een begeleidende zenuw. Die loopt namelijk vlak naast het bloedvat. Dit kan nabij de voet aan de binnenzijde van het onderbeen of op de kuit een 'dovig' gevoel tot gevolg hebben. Dit gevoel is soms tijdelijk en soms blijvend.De kans op complicaties wordt groter bij herhaalde operaties wegens spataderen.

Mogelijke complicaties van de sclerotherapie
De ingespoten vloeistof geeft wel ter plaatse in de ader een reactie, maar heeft verder weinig bijwerkingen. Een hoogst enkele keer komt een overgevoeligheidsreactie voor. Sclerotherapie kan soms resulteren in een bruine verkleuring van de huid. Deze trekt niet altijd weg. Het komt wel eens voor dat de injectievloeistof naast het bloedvat terecht komt. Het is dan mogelijk dat de huid ter plaatse stuk gaat.

Nabehandeling
•    Na een operatieve behandeling en na het 'weg'spuiten van spataderen wordt een drukverband of elastisch windsel om het been aangelegd. Dit moet ervoor zorgen dat de vorming van bloeduitstortingen beperkt blijft of dat de spataderen worden dichtgedrukt zodat ze kunnen ‘verkleven.’ Meestal wordt geadviseerd een dergelijk verband of windsel enkele dagen (twee à drie) doorlopend te dragen, dus ook 's nachts. Daarna dient u de elastische kous of windsel overdag te dragen gedurende vier à zes weken. We adviseren u de kous aan te doen voordat u het bed uitkomt en ze ‘s avonds weer uit te doen voordat u naar bed gaat.
•    U kunt in principe na 2 dagen weer zonder kousen onder de douche. Na het douchen kunt u beter zo snel mogelijk weer gaan liggen om na enkele minuten de kousen aan te kunnen doen.
•    Veel lopen is goed. Dit mag dan ook al zo snel als mogelijk is na de behandeling. U moet lang staan vermijden en wanneer u zit is het verstandig de benen hoog te houden. Ook is het beter enkele weken niet te sporten. •    Meestal wordt gebruikgemaakt van oplosbare hechtingen. Het is dus niet noodzakelijk dat deze dienen te worden verwijderd.